Kalender

 <<  < jan. 2019 >   >>
ZMDWDVZ
12345
6789101112
13141516171819
202122
2728293031

Vandaag jarig

Beth Hart (1972)
Busy Signal (1979)
Jett Rebel (1991)
Jools Holland (1958)
Neil Diamond (1941)
Warren Zevon (1947)


Joseph Schmidt kaarten

Het laatste nieuws over Joseph Schmidt kaarten

Abonneer u nu op onze informatiedienst en ontvang als eerste per SMS het laatste nieuws!

Aankomend

Er zijn op dit moment geen aankomende concerten en/of evenementen van Joseph Schmidt beschikbaar.

artiest informatie

Joseph Schmidt

Joseph Schmidt (4 maart 1904 - 16 november 1942) werd geboren in het dorpje Davidende / Davideni, in het hertogdom Boekovina, dat toen deel uitmaakte van Oostenrijk-Hongarije (thans Oekraïne). Hij stierf als gevolg van zijn behandeling in een interneringskamp te Girenbad, Zwitserland. Hij was een lyrische tenor en filmster. Hij was het derde kind van Joodse ouders. Hij had twee oudere zusters.

Hoewel hij vóór de Tweede Wereldoorlog, gedurende het interbellum, zeer bekend en geliefd was in Nederland, kent Nederland nu nog slechts het door hem vertolkte lied: "Ik hou van Holland"

Optimisme in het Interbellum (1919-1939)

Muziek voor het volk

Joseph Schmidt was wereldberoemd in zijn tijd. Als we de 'wereld' althans beperken tot Europa en Noord-Amerika en, daarin weer, de wereld van zijn bewonderaars. Wat bij elkaar toch heel veel mensen waren. De beroemdheid van Schmidt was zeker te danken aan zijn grote kwaliteit als zanger, maar ook omdat hij door de keuze van zijn repertoire klassieke muziek toegankelijk maakte voor een groot publiek. Eigenlijk was dat min of meer voor het eerst: kunst was altijd elitair geweest, hij maakte kunst voor het volk.

Hij wist precies de juiste toon te treffen. Letterlijk en figuurlijk. Hij zong op een vitale, stralende manier, -niet zang-technisch perfect, zo weten zijn critici te melden-, maar het bereik van zijn stem, en de bravoure waarmee hij die toppen nam, betoverden velen. En, figuurlijk, door zijn keuze voor goed in het gehoor liggende, romantische aria's. Een keuze, die hij overigens niet maakte uit commerciële of opportunistische overwegingen, maar omdat hij er zelf zoveel van hield. En ook dát klonk door in zijn muziek. Hij meende het, hij was écht; zijn bewonderaars beluisterden de stem van zijn hart.

Er was nóg iets dat in aanzienlijke mate bijdroeg aan zijn faam en bekendheid: "de moderne techniek". Radio en grammofoon waren iets totaal nieuws, iets revolutionairs, uniek in de geschiedenis. De naam en stem van Joseph Schmidt werd met dat bijzondere fenomeen geassocieerd. Zijn stem en alle andere stemmen die uit luidsprekers klonken werden herkend, werden beroemd, hoorden bij het moderne leven, waren te beluisteren in ieders huiskamer en behoorden daarmee aan eenieder toe. Als vanzelf werden die stemmen "sterren". 'Sterrendom' - en de idolatrie van een schare bewonderaars - was een typisch product van de jaren 30. Bovendien werden nog magische eigenschappen aan de moderne opnametechniek toegedicht. Microfoons zouden onvolkomenheden in een optreden verdoezelen, en de omvang van een stem aanzienlijk verbeteren.

Vooruitgangsoptimisme

Toen de carrière van Schmidt een aanvang nam, begin jaren twintig van de 20ste eeuw, bruiste de wereld van vitaliteit, of liever: verandering.

De Grote Oorlog was voorbij; wetenschap en techniek maakten sprongen voorwaarts. Luxe oceaanstomers, revolutionaire automobielen, steeds snellere treinen en de eerste passagiersvliegtuigen, legden de wereld open.

Oude patronen werden ter discussie gesteld, nieuwe inzichten ontwikkeld en uitgeprobeerd; in de politiek, in de psychologie en in de kunsten. Vooruitgangsoptimisme zinderde door Europa. Het communistisch experiment van de Sovjet-Unie oogstte alom bewondering. Het was emancipatie wat de klok sloeg; van vrouwen, van werkvolk, van joden, van homoseksuelen. Voor wie wat kon en wilde, leek alles bereikbaar. Als niet thuis, dan verderop. Berlijn. New York.

Cosmopolitisch

Czernowitz (Oekraïens: Чернівці ( Černivci), Roemeens: Cernăuţi, Russisch: Черновцы (Černovcy), Pools: Czerniowce), de stad waar Schmidt naar het Duits Gymnasium ging, -toen in het uiterste oosten van Oostenrijk-Hongarije gelegen- was cosmopolitisch van oudsher. Gelegen in het hertogdom Boekovina, op een kruispunt van Midden-Europese en Slavische geschiedenis en culturen, was het eeuwenlang een smeltkroes geweest van vele volkeren, die daar in broos evenwicht samenleefden. Roethenen, Roemenen, en Duitsers vormden het merendeel van de bevolking en daarnaast minderheden van Polen, Hongaren, Slowaken, Slowenen en Italianen. Daaronder zigeuners en Joden. Het is niet zo'n wonder dat Joseph Schmidt zich altijd zo gemakkelijk bewoog tussen de verschillende muziekstijlen, en zich later zo goed in allerlei talen kon uitdrukken. Hij sprak al Duits, Roemeens, Jiddisch en zong Hebreeuws in de synagoge van Czernowitz. Joden maakten 13 procent van de bevolking uit, er was een rijk joods cultureel leven, sommigen hadden zich -voorzichtig- vooraanstaande posities verworven. Maar geliefd waren zij niet. Dit gebied had de twijfelachtige primeur de eerste pogroms tegen de joodse bevolking aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw te hebben gekend. En het zag er slecht voor de joden uit toen na de Eerste Wereldoorlog Oostenrijk-Hongarije uiteenviel en Roemenië in 1919 Boekovina mocht annexeren, in gevolge het Verdrag van St.Germain. En inderdaad, de Roemenen, die bekend stonden als rabiaat anti-semitisch, verboden ongeveer alles wat Jiddisch (en Duits) was; scholen, theaters, kranten.

Roem (1925-1933)

Joseph Schmidt, net 21 jaar oud, vertrok in 1925 naar Berlijn om zijn zangkunst te vervolmaken. Velen betreurden het vertrek van de jonge tenor, die volgens hen zo prachtig zong in de synagoge van Czernowitz. Sommige gelovigen verfoeiden zijn besluit omdat hij zich onvermijdelijk met wereldlijke muziek zou inlaten in Berlijn. Berlijn was dé bruisende culturele metropool van Europa en zou een opstap kunnen worden voor een internationale carrière. "Deze stad vrat talent en menselijke energie, vermaalde het, verteerde het, spuugde het desnoods uit", schreef een kritische observator over Berlijn. Maar ook: "Wie Berlijn veroverde, veroverde de wereld".

De directeur van het Berlijnse Conservatorium was zo onder de indruk van het natuurtalent van Schmidt, dat hij hem midden in het schooljaar aannam als student en ervoor zorgde dat -de armlastige- Joseph niets hoefde te betalen voor zijn zanglessen. Een jaar lang oefende Joseph het midden- en lage register van zijn stem. Het hoge register beheerste hij van nature.

Klein mannetje

Toen moest hij terug naar Boekovina; om zijn dienstplicht in het Roemeense leger te vervullen. Hij kreeg het voor elkaar om zijn 20 maanden militaire dienst bij de militaire kapel uit te dienen. Later vertelde hij dat hij viool, piano en slagwerk speelde, en daar grote eer in stelde. "Ich war ein echter Soldat, ein strammer Soldat sogar". Dat hij zich zo dacht te moeten verdedigen kwam, omdat men -wellicht toch naar waarheid- beweerde, dat hij in dienst slechts op de grote trom had mogen slaan. En dat vooral, omdat het er zo 'komisch' uitzag; zo'n grote trom voortgedragen door zo'n klein joods mannetje. Schmidt wás klein. Goed geproportioneerd, knap, maar exceptioneel klein: 1 meter 53. Nooit volgroeid door ondervoeding, zegt men. Zijn ouders waren straatarm toen hij opgroeide.

Grote indruk

Eind 1927 kwam hij uit dienst en kreeg meteen een aanbod van de joodse gemeente in Czernowitz, om in december tijdens de hoge feestdagen te komen zingen, tegen een vorstelijk honorarium. Bovendien zouden er vertegenwoordigers van de Israëlitische Gemeente -helemaal uit Antwerpen en Rotterdam- onder zijn gehoor zijn. Ook zij bleken onder de indruk, en in januari 1929 trad Joseph Schmidt voor het eerst op in niet-Duitstalig gebied, in Antwerpen.

Radio

Een maand later was hij opnieuw in Berlijn en ontmoette daar Cornelis Bronsgeest, een beroemde Nederlandse bariton, die hoofd was geworden van de muziekafdeling van de Radio Berlijn. En die voor het nieuwe medium voortdurend op zoek was naar muzikaal talent. Hij beschrijft zijn geestdrift als Schmidt bij hem komt voorzingen. "De nieuwe Caruso is opgestaan", constateerde hij verbijsterd; "En dan die hoge C -heerlijk. Ik wierp mij op de vleugel, greep het mannetje bij de schouders, boog mijn hoofd... het wás zo, die tonen kwamen uit hem, uit zijn keel, uit deze kleine mens, wiens hoofd nauwelijks tot mijn borst reikte. Wij waren met stomheid geslagen !..."

Schmidt maakte zijn debuut voor de microfoon op 18 april 1929. En was op slag beroemd. Hij kreeg een contract bij Radio Berlijn. Zijn toekomst, financieel en artistiek, lachte hem tegemoet. Geen week ging voorbij of hij zong voor de radio.

Mythe

Zijn faam kreeg mytische proporties. Omdat geen van de luisteraars hem ooit gezien had, deden de wildste geruchten de ronde. Achter deze stralende stem moest toch een stralende persoonlijkheid steken. En als deze zich niet in de openbaarheid vertoonde, moesten daar toch belangrijke redenen voor zijn. Hij zou vreselijke littekens hebben, of kreupel zijn, beweerde men. Of hij bediende zich van een pseudoniem en zou van koninklijke bloede zijn, zo werd gefluisterd.

De waarheid was dat Schmidt zo verlegen was, dat hij vreesde een zenuwinzinking te krijgen als hij in het openbaar zou moeten optreden. Hij was inmiddels 25, kon zich niet meer voordoen als een jongetje; hij schaamde zich voor zijn postuur.

Theater

Op 31 augustus 1929 kwam het er toch van. De decorontwerper had een soort loopbrug diagonaal over de bühne van het Grosse Schauspielhaus laten bouwen, waarover Joseph Schmidt, verheven boven het koor, zich vrij kon bewegen als de wondertenor Laredo. Het werkte. De revue De Drie Musketiers van Ralph Benatzky was een doorslaand succes. Vanwege de top-bezetting in de bak en op de bok, evenzeer als op de planken. De enscenering was het gesprek van de dag, de balletten spectaculair. De recensenten juichten. Maandenlang stond Schmidt voor een uitverkocht huis. En dat in Berlijn, waar de concurrentie moordend was, met z'n 40 theaters, 20 concertzalen en drie beroemde opera-huizen.

Grammofoon

Tezelfdertijd debuteerde Schmidt op de grammofoonplaat met aria's uit de, net voor het eerst opgevoerde, operette Das Land des Lächelns. De grammofoonplatenfirma Ultraphon zorgde ervoor dat hij de meestbeluisterde Duitstalige artiest werd van zijn tijd.

Er werden in de loop der tijd honderden opnamen gemaakt. Opera. Operette. Liederen. Geestelijke muziek. Canzonen. Film-liedjes. Schlagers. Hij kreeg drie- tot achthonderd Rijksmark per opname. Een flink bedrag, waarvoor hij zich nauwelijks interesseerde. Dus was hij wel blij met het aanbod van zijn plotseling opgedoken, oom Leo om zijn zakelijke belangen te behartigen. Voor eenderde van Joseph's gage wilde oom die taak wel op zich nemen. Eenderde hield de naïeve zanger zelf. Eenderde stuurde hij goedmoedig naar zijn moeder. En wie geld nodig had, kreeg het van hem.

Tournees

In 1931 telde Duitsland vier en een half miljoen werklozen. De internationale financiële crisis had ook Duitsland bereikt, en verhevigd toegeslagen als gevolg van de gierende inflatie van de reichsmark, waardoor een brood tenslotte miljoenen reichsmark kostte. Schmidt trad steeds vaker gratis op in benefiet-concerten voor de armen. Met evenveel inzet als bij zijn reguliere optredens, zo verzekert ons zijn biograaf. Zijn succes hield aan.

Hij speelde en zong slechts een bijrol in de geluids-film Der Liebesexpress (1931), toch werd die meteen verkocht naar Oostenrijk, en -Engelstalig- naar de Verenigde Staten.

Schmidt maakte toernees door Duitsland, zong in 1932 in Wenen en een paar weken later voor het eerst voor de VARA-microfoon in Hilversum. Iets wat hij vaker zou doen -later culminerend in een openluchtconcert in Bilthoven in juli 1936 voor een menigte van honderdduizend Nederlandse bewonderaars.

Film

Intussen werden opnieuw twee muziek-films met Schmidt opgenomen: Goethe lebt! en Gehetzte Menschen. Van de laatste film zou de Duitse versie later 'bereinigt' worden van joodse medewerkers. Schmidts stem zou vervangen worden door een uitvoering door orkest, de aftiteling weggelaten. Maar dat voorzag niemand nog.

De ommekeer (1933-1938)

Op 30 januari 1933 werd Adolf Hitler tot Rijkskanselier benoemd. Nu klonk een andere stem door de ether, in door de regering gevorderde zendtijd. Die van Hermann Göring: "Deze 30ste januari zal de geschiedenis van het Duitse volk ingaan, als de dag waarin een nieuwe natie opstond en aan de smaad en schande van de afgelopen 14 jaar een einde maakte" . Refererend aan het zogenoemde "Diktaat van Versailles", waarin Duitsland tot onmogelijke herstelbetalingen was gedwongen, als straf voor zijn aandeel aan de Eerste Wereldoorlog. En hij beloofde het verarmde Duitse volk "Brood en werk voor de Volksgenoten. Vrijheid en eer voor de Natie" . Alleen de de directie van de Süddeutsche Rundfunk was zo moedig geweest deze verplichte 'Fakkeloptocht-Reportage' niet uit te zenden. Drie weken later trad Schmidt voor het laatst op in de Wintergarten, een dag later voor het laatst voor een Duitse omroep. Een week later werd hem de toegang tot de studio's ontzegd.

Ere-Ariër

Nog ging in mei van dat jaar, een nieuwe film met Joseph Schmidt in de hoofdrol, "Ein Lied geht im die Welt", in premiere in Berlijn. Hitlers Minister voor Propaganda Joseph Goebbels, en gewiekst spindoctor, was erbij en vond het prachtig. "Een mijlpaal voor de Duitse film.", noemde hij het, "Mooie propaganda." Er werd beweerd, dat hij Schmidt bij die gelegenheid een gigantisch honorarium bood, als hij maar zou blijven zingen voor de radio. En beloofde hem -het toppunt van cynisme- 'ere-Ariër' te maken. Dat is er nooit van gekomen.

De nazi-krant Völkische Beobachter schreef hatelijk over Schmidt in de film: "Hij is te klein, de zanger, te lelijk. Maar hij is zoooo begááfd, zo edelmoedig, geen engel is zo rein. Maar wat niemand zegt en ieder ziet: het is een jood." Een dag na de premiere vonden de grote boekverbrandingen plaats op Opern Platz in Berlijn. "Tegen de onduitse geest !"

In december verhuisde Schmidt naar Wenen. Een toevluchtsoord voor steeds meer intellectuelen, kunstenaars, dissidenten, communisten, en Joden.

Wereldwonder

Hij bleef - "voortgedreven als een circuspaard", zoals hij zelf zei - op toernee door Europa gaan en ook ging hij naar de Verenigde Staten. In 1937 trad hij maandenlang op in New York en in San Francisco, waar ze zeiden: "Dit jaar hebben wij twee wereldwonderen mogen beleven: De opening van de Golden Gate Bridge en de première van Joseph Schmidt". Hij ging niet in op het aanbod om in de VS te blijven, hij miste zijn moeder in de Boekovina, waar als hij in Europa zou blijven, gemakkelijker heen kon reizen.

Terug in Wenen, nam hij voor zijn Nederlandse bewonderaars een grammofoonplaat op, met -in perfect gezongen Nederlands-: Ik hou van Holland. Met aan de keerzijde het larmoyante Een vissersleven.

Op de vlucht (1938-1942)

In 1938, na de Anschluss, de annexatie van Oostenrijk door nazi-Duitsland, moest Schmidt echt op de vlucht. Eerst naar Nederland en België. (Waar zijn manager, Oom Leo, hem in 1940 de steek liet). Na de Duitse bezetting daar vluchtte hij naar het 'vrije' Frankrijk. Eindelijk besloot hij van het aanbod van zijn vrienden in de Verenigde Staten gebruik te maken en de Atlantische Oceaan over te steken. Maar de toegang tot de VS was niet eenvoudig. Het lukte hem een visum voor Cuba te krijgen en een passagebiljet voor een schip daarnaartoe. In de haven van Marseille aangekomen was het schip overvol en ene "Schmidt' had zijn plaats ingenomen. Het volgende schip naar Havana mocht niet meer vertrekken; de Atlantische Oceaan was te gevaarlijk geworden voor passagiersschepen, als gevolg van de door Hitler ingezette 'onderzeebootoorlog'.

Schmidt kreeg onderdak aangeboden in een dorpje in landelijk Zuid-Frankrijk en had daar -achteraf beschouwd- de oorlog in rust hebben kunnen overleven. Maar hij moest en zou naar -het neutrale- Zwitserland, waar hij immers zou kunnen optreden. Langs de officiële weg ging het niet. Zwitserland had zijn grenzen bij het begin van de oorlog in 1940 gesloten voor de niet aflatende stroom vluchtelingen. Het lukte hem om berooid - met één klein handkoffertje - illegaal de Zwitserse grens over te steken bij Genève in 1942.

Concentratiekamp Zwitserland

Door de ontberingen verzwakt, zakte hij in Zürich op straat in elkaar. De politie ontdekte, dat hij een illegale Jood was en arresteerde hem. Volgens een Zwitserse wet uit 1942 werden vluchtende Joden niet als politieke vluchtelingen aangemerkt. Hij werd overgebracht naar het kamp Girenbad, waar een sadistische kampcommandant de daar geïnterneerde Joden nutteloze graafwerkzaamheden liet uitvoeren en urenlang in pyjama op appèl liet staan. Schmidt liep een keelontsteking op. Werd naar het ziekenhuis in Zürich overgebracht, waar men hem te vroeg ontsloeg en verdacht van 'simuleren' toen hij hartklachten had. Op weg naar het kamp op 14 november 1942 werd hij onwel, hij werd restaurant Waldegg in Girenbad binnengedragen en daar verpleegd, waar hij twee dagen later aan een hartaanval overleed.

Eén dag na zijn dood werd hem een arbeidsvergunning verleend en zou hij het kamp hebben kunnen verlaten. Joseph Schmidt ligt begraven op de joodse begraafplaats Unterer Friesenberg in Zürich (graf 2331).

2004

  • Ter gelegenheid van zijn honderdste geboortedag gaf de Deutsche Post op 11 maart 2004 een postzegel uit ter waarde van 55 eurocent.
  • Ter gelegenheid van zijn honderdste geboortedag werd de lagere school in zijn geboortedorp Davidene Joseph Schmidt School genoemd. Niet omdat men hem sinds zijn jeugd in hoge ere hield, -integendeel, het gebied waar hij geboortig was, heeft een lange traditie van virulent anti-semitisme- maar omdat een groeiend aantal bewonderaars van Schmidt uit West-Europa -overigens vergeefs- naar zijn sporen zocht in Davidene en Czernowitz, waardoor zijn naam daar weer enigszins bekend raakte, en men vermoedde een graantje van zijn vervlogen roem te kunnen meepikken.

Repertoire

Ein Lied geht um die Welt

tekst: Ernst Neubach muziek: Hans May Ein Lied geht um die Welt! Ein Lied, das Euch gefällt! Die Melodie erreicht die Sterne Jeder von uns hört sie so gerne! Von Liebe singt das Lied Von Treue singt das Lied Und es wird nie verklingen Man wer es ewig singen. Flieht auch die Zeit. Das Lied bleibt in Ewigkeit.

Ik hou van Holland

tekst:Hans Ruf muziek: Jaap Valkhof Holland ! Met je koetjes en je weiden Ik mag jou zo gaarne lijden Met de molens aan de vliet Holland al trek ik naar vreemde stranden En doorkruis ik alle landen Jou vergeten doe ik niet Ik hou van Holland t Landje aan de Zuiderzee Een stukje Holland Draag ik in mijn hart steeds mee Daar waar die molens draaien in hun korte kracht En waar de bollen bloeien in hun schoonste pracht Ik hou van Holland Met je bossen en je hei Jouw blonde duinen in een bonte rij Op heel deez' grote aard Al ben 'k van huis en haard Dit kleine Holland Is mij het meeste waard

Een greep uit zijn repertoire:

  • Smetana - Die verkaufte Braut
  • Von Flotow - Martha
  • Mozart - Die Zauberflöte, Idomeneo
  • Offenbach - Hoffmann’s Vertellingen
  • Rossini - De barbier van Sevilla, Willem Tell, Semiramide
  • Verdi - Don Carlos, Il Trovatore, La Traviata, Rigoletto, Un Ballo in Maschera

Films

  • "Der Liebesexpreß" (1931)
  • "Goehte Lebt" (1932)
  • "Gehetzte Menschen" (1932)
  • "Ein Lied geht um die Welt" (1933)
  • "Wenn du jung bist gehört Dir die Welt" (1934)
  • "Ein Stern fällt vom Himmel" (1934)
  • "Heut ist der schönste Tag in meinem Leben" (1936).